Spiritualiteit als nieuwe geneeswijze?
Geplaatst op2 november 2010 doorBureau Arnhem
Het lijkt alsof we in een andere tijdgeest zijn beland. Een sfeer van ontgoocheling, vertwijfeling en onzekerheid waart rond. Veel mensen ervaren druk en onvrede. De politiek is in een impasse geraakt, zonder aansprekende visie of visionaire voormannen of -vrouwen.
In deze blog mijn persoonlijke waarnemingen en zorgen over deze ‘zielloze’ episode.
Het geloof in instituties is weggevallen
Het zal wel een reactie zijn op de crisisjaren. De afgelopen jaren zijn veel instituties gesneuveld. De grootste wereldconcerns konden ‘zomaar’ omvallen (Enron), je spaarcentjes als sneeuw voor de zon verdwijnen (IceSave) of een man zonder partij zowaar de grootste ‘partij’ in Nederland worden. Ook de kerk, vertegenwoordiger van voor vele houvast biedende religie’s, sleept zich van schandaal naar schandaal. Sommige coaches beweren dat er in 2008 en 2009 meer vriendschappen stuk liepen dan in de jaren ervoor. Ook het aantal echtscheidingen was is in 2008 ruim 17 procent hoger in 2007. In 2008 zijn in totaal 35.366 koppels uit de echt gescheiden, in 2007 waren dat er nog 30.081.
We zijn somberder geworden
We zijn ook wat somberder geworden, zo lijkt het. Schikken ons wat meer in de onoverzichtelijk omstandigheden. In de negentiger jaren leefden we in euforie: er zou een nieuwe economie komen, de werkeloosheid zou nooit meer terugkeren. De wereld leek maakbaar. De mensen ook. NLP-masters zoals Anthony Robbins of de Nederlandse doorverkoper van het gedachtengoed Emile Ratelband lieten mensen ‘het beste uit hunzelf’ te halen. Wie niet slaagde in het leven, had het vooral aan zichzelf te danken.
Maar de sombere economie lijkt nu ook de menselijke geest te hebben bereikt. Door een mix van Amerikaans individualisme en oosterse Boeddhisme is een combinatie ontstaan met een reeks van principes die mensen nieuwe houvast bieden, daar waar religie daar niet meer in slaagt.
Het belangrijkste bij veel hierop gebaseerde cursussen of therapieën is het besef dat het enige moment dat we hebben nu is. Het verleden is geweest en kun je niet meer veranderen. De toekomst kunnen we niet voorspellen. Dus als je gelukkig wilt zijn, of succesvol, dan kan dat alleen nu. Niet gisteren en niet morgen. Bovendien, zo is de nu heersende mening, word je er ook niet gelukkiger op als je wilt dat de dingen anders zijn dan ze zijn. ‘Het is zoals het is’. Als therapie (zoals Mindfulness) tegen angsten, stemmingsstoornissen en depressies zijn deze stromingen langzamerhand alom geaccepteerd en werkzaam gebleken. Mits verstandig gebruikt kan spiritualiteit en de vele daarop gebaseerde cursussen, veel voor mensen betekenen. Maar wanneer de achterliggende principes te ver en zonder relativering worden toegepast, heeft het ook schaduwzijden.
Kritisch volgen spirituele ontwikkelingen
Toch dienen de achterliggende normen kritisch gevolgd te worden.
Als je te sterk gelooft dat het verleden geweest is, dan ontken je dat je zijn van vandaag een resultante is van datzelfde verleden. Als je dat verleden wegstopt, niet eens meer het bestaan ervan erkent, zul je niet begrijpen waarom je bent wie je bent en waarom dingen zo zijn geworden zoals je ze nu waarneemt. Nare en positieve ervaringen uit het verleden, mits je je er bewust van bent, maken je weerbaarder voor de toekomst. Wie het verleden wegstopt ontneemt zichzelf het leven als leerschool.
Ook klinkt het aannemelijk om je niet bekommeren om de dag van morgen. Maar waar blijft dan de ambitie naar een beter en passender leven? Immers ambities gaan over morgen. Ontneem je jezelf niet alle hoop en energie om je situatie te verbeteren?
Geen oordeel hebben, kan dat wel?
Het zonder oordeel waarnemen, ook een basis voor veel van de huidige cursussen, is goed voor je creativiteit en de rust in je eigen hoofd en die van een ander. En zeker, mensen zouden wel eens minder snel over elkaar mogen oordelen. Maar wat is een samenleving zonder oordeel? Immers al onze wetten, regels, normen en waarden, maken onze samenleving leefbaar. Als niemand nog oordeelt, is elk gedrag zonder veroordeling of sanctie. Waar baseer je dan nog regels op? Zonder oordeel heeft zelfs een grote crimineel nog een ‘objectieve’ reden voor zijn misdrijf.
Emoties bij een ander laten
Steeds vaker hoor je ook dat ieder verantwoordelijk is voor zijn eigen emoties. Je kunt in die gedachte iemand anders niet kwetsen, (of gekwetst worden) immers de gevoelens van gekwetstheid bij die ander, zijn van die ander en dat moet dan, zo stelt men, vooral ook zo blijven. Het gevolg is, dat er tussen mensen de emotionele betrokkenheid, zeg band, wordt afgeremd of zelfs geblokkeerd. Afstandelijkheid en kilheid nemen de plaats in van oprechte emotionele betrokkenheid. Is een huwelijk denkbaar zonder die emotionele verbondenheid of zelfs verwevenheid? Een uitwas van die gedachte is dat je bevolkingsgroepen kunt beledigen, maar niet verantwoordelijk bent voor de gekwetstheid die dat oproept. (Wilders vs. de Islam).
We lopen niet zonder brandblaren over hete kooltjes
Er zal op deze ingetogen en spirituele benadering, die duidelijk een reactie is op de uitbundige stroming van de negentiger jaren, waarbij mensen zonder pijn over brandende kooltjes konden lopen, als je dat maar geloofde, wel weer een nuchtere tegenhanger volgen, waarin de mens weer één mag zijn met zijn verleden en toekomst en zich weer verantwoordelijk voelt voor de emoties die hij/zij bij een ander oproept.
Want een mens heeft naast het moment van nu, nu eenmaal een verleden en hopelijk ook een toekomst. De berusting die zo centraal staat in de vele spirituele trainingen en cursussen van nu, mag mensen niet de hoop ontnemen op een betere toekomst en het vertrouwen dat je je leven kunt veranderen, al dan niet met hulp van anderen. Berusten kun je in een ongeneeslijke ziekte, de dood, het verlies van een dierbare.
Maar is het verdedigbaar dat mensen wordt geleerd te berusten in een onbevredigende levenssituatie, het niet (geheel) kunnen benutten van zijn capaciteiten of een pijnlijk, maar oplosbaar verleden? Ik denk van niet.
Een samenleving waarbij mensen op grote schaal in zichzelf keren, desintegreert en kan uitmonden in een maatschappij waarbij ieder het zelf maar moet uitzoeken.
De markt van welzijn en geluk
Hans Achterhuis schreef het al in begin van de tachtiger jaren in zijn keer op keer opnieuw uitgegeven boek: ‘De markt van welzijn en geluk’. Daarin stelt hij dat de sector van (geestelijke) gezondheid zichzelf in stand houdt. Steeds weer worden nieuwe ‘ontdekkingen’ gedaan, waarop de ‘behandelingsindustrie’ zich stort.
Hij citeert in zijn boek vooraanstaande psychiaters dat ziekte als open begrip in de psychiatrie leidt tot schijndiagnoses en self-fulfilling prophecy. Een schokkend onderzoek uit 1973 wees uit dat 8 mensen die een geestelijke ziekte voorwendden (schizofrenie en manische depressiviteit) zonder uitzondering door psychiaters als ‘ziek’ werden gediagnosticeerd. Toen zij na de diagnose met hun ‘zieke’ gedrag stopten bleven de psychiaters ze als ziek beschouwen en zetten de behandeling voort. In de meeste gevallen leidt ‘behandeling’ tot een blijvende afhankelijkheid van de zorgsector.
Ze zeggen wel eens: elk tijdperk lijkt zijn eigen dominante ziekte te kennen. Achterhuis’ stelde al meer dan 25 jaar geleden: ‘Het zal nog wel geruime tijd duren voor de gemeenschap tegenover neurotische en aanverwante stoornissen even actief stelling neemt als tegenover andere besmettelijke ziekten.’
Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven.
Paul de Bruijn
Geen opmerkingen:
Een reactie posten